Zabytkowa elektrociepłownia to perełka architektury postindustrialnej i jeden z naszych najcenniejszych historycznie oraz architektonicznie obiektów nie tylko Bytomia, ale całego Górnego Śląska. W ostatnich latach nie miał on szczęścia do właścicieli. Przez długi czas należał do państwowego Zespołu Elektrociepłowni Bytom. Był wówczas często wykorzystywany. Organizowano tam imprezy sportowe i kulturalne, a nawet barbórkowe karczmy piwne na ponad tysiąc osób. 

Nie odnowili i zaniedbali

Kiedy skarb państwa sprzedał elektrociepłownię fińskiemu koncernowi Fortum, również państwowemu, wszystko się zmieniło. Gmach szybko wyłączono z użytkowania tłumacząc się względami bezpieczeństwa. Fortum pomysłu na wielki budynek nie miało i za nieco ponad 800 tysięcy odsprzedało go  ledwie co powstałej spółce Rezonator, a transakcja otrzymała błogosławieństwo poprzednich władz Bytomia. Jednocześnie jednak wokół sprawy pojawiło się wiele kontrowersji. Jak się potem okazało, całkowicie zasadnych.  

Nowy właściciel miał bardzo ambitne plany, dostał nawet wielomilionowe unijne wsparcie, ale wielu obserwatorów od początku twierdziło, że nic z tego nie będzie. Te obawy się niestety potwierdziły. Nie dość, że trzeba było zwrócić dotację, to jeszcze Rezonator zdaniem konserwatora zabytków i znawców tematu kompletnie zaniedbał zabytek. W efekcie jego stan techniczny bardzo się pogorszył. Mówiąc wprost po latach braku zainteresowania dziś EC to w dużym stopniu ruina zagrożona kompletnym zniszczeniem. Nic dziwnego, że w roku 2020 organizacja Europa Nostra umieściła EC Szombierki na liście 7 najbardziej zagrożonych obiektów europejskiego dziedzictwa kulturowego. 

Samorządy na ratunek 

Mającemu kłopoty z komornikiem Rezonatorowi propozycję odkupienia zabytku za wspomniane przeszło 800 tys. złożył starający się go ocalić prezydent Mariusz Wołosz. Spółka zwodziła, jej przedstawiciele nie pojawiali się na umówionych spotkaniach, a w końcu odrzucili ofertę, irracjonalnie tłumacząc się chęcią... zapewnienia  elektrociepłowni odpowiednich warunków do istnienia.  

Władze Bytomia nie rezygnowały. O zaniedbaniach powiadomiły prokuraturę, a wspólnie z samorządem naszego województwa zadeklarowały, że przejmą i ocalą szombierski obiekt. Koszt tego przedsięwzięcia oszacowano na 400 milionów zł.  I wtedy niespodziewanie na scenie pojawiła się Grupa Arche. To znany deweloper, firma z branży hotelarskiej, a co najważniejsze dla sprawy inwestor, który ma już na koncie kilka niezwykle udanych rewitalizacji starych, zniszczonych obiektów post przemysłowych. Jednym z nich, robiącym bez wątpienia największe wrażenie jest  cukrownia w Żninie. 

Umowa potwierdzona

19 stycznia Arche i Rezonator zawarli umowę przedwstępną zakładającą, sprzedaż EC.  Umówiono się, że w ciągu sześciu miesięcy i po spełnieniu niezbędnych formalności  industrialna katedra przejdzie w ręce nowego właściciela. Jednocześnie potencjalny inwestor przeprowadził dokładną inwentaryzację obiektu zajmując się na przykład  laserowym skanowaniem każdego pomieszczenia. – Zainteresowaliśmy się Elektrociepłownią Szombierki kilka lat temu. Ten monumentalny obiekt wywarł na nas wrażenie, a kiedy rozpoczęła się jego degradacja, postanowiliśmy zacząć działać – mówił Władysław Grochowski, prezes Grupy Arche, a we wszystkich miłośników EC wstąpiła nowa nadzieja. O wiele większa od poprzednich. 

Niepokój pojawił się, kiedy 19 lipca minął wyznaczony półroczny termin, a nie doczekaliśmy się potwierdzenia umowy. Wzmogły go internetowe doniesienia, iż Arche zrezygnowało. Na szczęście przedstawiciele dewelopera odrzucili te obawy.  Jak się okazało na przeszkodzie stanęły formalności związane z zapisami w księdze wieczystej, oczywiście po stronie dotychczasowego właściciela. Ich załatwianie zajęło  trochę czasu, ale udało się. W minioną środę 3 sierpnia transakcja została ostatecznie sfinalizowana. Zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami Arche zapłaciło za elektrociepłownię 10 mln.  

Wielkie plany

Co teraz? Władysław Grochowski i jego pracownicy odpowiadali na to pytanie już wcześniej. – Po wstępnej ocenie stanu technicznego widzimy, że budynek wymaga pilnych napraw i zabezpieczenia pokrycia dachu, a szczególnie wieży zegarowej, hali maszyn i kotłowni. Dużym wyzwaniem będzie ratunek i remont elewacji ceglanej budynku kotłowni, dlatego chcemy, aby pierwsze prace rozpoczęły się jeszcze w tym roku i były realizowane kompleksowo na terenie całego obiektu, zaczynając od części biurowej i budynku rozdzielni – wyjaśnia główny architekt Grupy Arche Piotr Grochowski.  

A co potem? Tu deklaracje też już padły. Przypomnijmy je: – Chcemy stworzyć tutaj miejsce otwarte i wielofunkcyjne oparte na działalności kulturalno-oświatowej, ale również – jako największa sieć hotelowa – zamierzamy też w znacznej części wprowadzić funkcje hotelowe w budynku biurowym i rozdzielni – wylicza Władysław Grochowski. Elektrociepłownia Szombierki ma stać się siedzibą dla innowacyjnej uczelni zajmującej się m.in. działaniami kreatywnymi i projektowaniem społecznym. Oprócz tego, w obiekcie mogłyby być realizowane działania kulturalne, m.in. koncerty, widowiska czy targi. Znajdzie się też miejsce dla manufaktur dawnych rzemiosł. Jak zapewnia prezes Grochowski całość ma pozostać obiektem ogólnodostępnym, w którym każdy będzie mógł poznać historię katedry industrialu.

Piotr Grochowski uzupełnia: – Budynek EC Szombierki jest niezwykle ciekawy i ma ogromną wartość. Niezwykle ważny przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych jest jednak potencjał Bytomia i Śląska, gdzie znajduje się EC Szombierki. EC Szombierki to symbol Śląska. Wyzwaniem tego miejsca jest na pewno skala inwestycji. Jesteśmy jednak optymistami, wierzymy w to, że efekt rewitalizacji będzie dobry i ten piękny obiekt ponownie zostanie przywrócony do życia, a mieszkańcy będą mogli z niego korzystać.

Wiele możliwości

Jak informuje na swojej stronie internetowej Grupa Arche poszczególne miejsca w przejętym obiekcie zostaną zagospodarowane na konkretne cele. I tak w kotłowni powstanie duża przestrzeń eventowa-gastronomiczna, z kolei efektowna hala turbin zostanie przekształcona w salę wielofunkcyjną z możliwością organizacji konferencji, bankietów oraz koncertów. – Obiekt daje tyle możliwości, że jesteśmy przekonani, że wypełni on nasze ambicje. Festiwale z każdej dziedziny sztuki, kultury, kongresy, konferencje, ale również targi będą stałym elementem tego miejsca – stwierdza Piotr Grochowski. TOMASZ NOWAK