Ten charakterystyczny, przypominający kształtem literę "T" budynek znają wszyscy, którzy przyjeżdżali na główny bytomski dworzec lub wyruszali z niego w podróż. Nic dziwnego, choć jest szary i odrapany, to przyciąga uwagę. Tak w ogóle przez lata był bardzo ważnym elementem stacji. Nastawnia to inaczej posterunek techniczny, w którym zgromadzono urządzenia do zdalnego sterowania ruchem kolejowym. Obsługujący go dyżurny ruchu ustawia drogi przebiegu pociągów, przestawia zwrotnice oraz nadaje sygnały.

Dwie bryły

 Bytomski, jednokondygnacyjny obiekt wzniesiono w roku 1935. Projektanci zgodnie z ówczesną modą nadali mu styl modernistyczny i reprezentujący tak zwaną konwencję okrętową (miała ona zapewniać budowlom jak najlepsze cechy użytkowe). Nastawnia składa się z dwóch elementów: położonej niżej, pozbawionej detali architektonicznych bryły, w której ulokowano pomieszczenia warsztatowo-techniczne oraz z półkoliście zakończonej, nadwieszonej nad torami i wspartej na stalowym filarze bryły wyższej. To tak zwana nastawnicownia z pulpitami nastawczymi do sterowania ruchem pociągów.

Obydwie te części scala czterokondygnacyjna klatka schodowa z żelbetowymi, schodami. Ściany niższej bryły budynku oraz klatki schodowej zrobiono z cegły, natomiast bryła wyższa i podtrzymujący ją filar wykonane są z modułowych elementów stalowych połączonych nitami. Całość ozdabia element widoczny z daleka, a więc umieszczony na wschodniej elewacji klatki schodowej zegar o kwadratowej tarczy. Pod nim zaś widać symbol kolejowy nastawni: „Bt", co oznacza oczywiście Bytom.

 Budowla przeszła gruntowny remont w latach 70. XX wieku. Zmieniono wówczas wymiary i miejsca posadowienia okien, zdemontowano wiszący nad nimi okap, a stalowe ściany nastawnicowni otynkowano od wewnątrz. Kilka lat temu, gdy ogłoszono wielką, zakładającą gigantyczne przeobrażenia na naszym dworcu kolejowym modernizację linii kolejowej nr 131 pojawiła się ogłoszona przez PKP PLK zapowiedź rozebrania nastawni.

Na ratunek budowli

Sprzeciw przeciwko planom wyburzeniowym powiódł się, choć nie od razu cel osiągnięto. Decyzją Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach w lipcu 2021 roku do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego wpisano nadwieszoną, stalową część nastawni z półkolistym zakończeniem, stalowymi filarami oraz mieszczącymi się wewnątrz urządzeniami sterowania ruchem kolejowym. Do tego postanowienia złożono dwa odwołania: społecznicy domagali się, by ochroną objąć także resztę obiektu, zaś PKP PLK chciały, by w ogóle nie umieszczać nastawni we wspomnianym rejestrze. 

Inwentaryzacja i remont

Interweniowało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego i ostatecznie 30 września 2022 roku cały budynek modernistycznej bramowej nastawni kolejowej „Bt” wraz z suwakowymi urządzeniami sterowania ruchem kolejowym znajdującymi się w budynku tej nastawni stały się prawnie chronionymi zabytkami. Kolejne odwołanie właściciela nic już nie dało.

To zapewniło budowli drugie życie. PKP PLK ogłosiły przetarg na wykonanie projektu remontu budynku. Ma się on rozpocząć od inwentaryzacji na potrzebę opracowania dokumentacji projektowej i kosztorysu prac budowlanych. Doi tych ostatnich zaliczono oczyszczenie, piaskowanie, zabezpieczenie antykorozyjne, malowanie elementów konstrukcji stalowej wraz z weryfikacją połączeń nitowanych, a także remont powierzchni pokrycia dachowego wraz z wymianą obróbek blacharskich, rynien i rur spustowych, odświeżenie elewacji budynku, konserwację fundamentów podstawy części bramowej nastawni oraz ewentualną wymianę okien i drzwi. A wszystko pod okiem konserwatora zabytków. Całość ma być gotowa jeszcze w tym roku