Marcin Hałaś, poeta, publicysta, eseista, redaktor „Życia Bytomskiego”, jest w ostatnich latach niezwykle płodny. Oto w renomowanym łódzkim wydawnictwie Księży Młyn wydał kolejno: nieoczywisty przewodnik „Zaczarowany Lwów” (2023), „Sekrety Bytomia” (w ramach bestsellerowej serii wydawniczej, 2024), teraz książkę o studenckim życiu kulturalnym w Bytomiu 1965-1989 zatytułowaną „Pyrlik. Wiatyk. Mulimare”.
Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że książka (w końcu o naszym mieście) powstała w ramach stypendium przyznanego przez Gminę Bytom. Podtytuł „studenckie życie kulturalne w Bytomiu 1965-1989” budzi zdziwienie: studenckie życie w mieście, nie mającym ani jednej wyższej uczelni! Trzeba tu przywołać nieco przeszłość: w wymienionych w podtytule latach dojeżdżało z naszego miasta kilka setek (niektóre dane mówią o ponad tysiącu) studentów Politechniki Śląskiej w Gliwicach, Akademii Medycznej w Zabrzu oraz kilku uczelni w Katowicach (WSP, wkrótce Uniwersytetu Śląskiego, wyższych szkół: ekonomicznej, muzycznej i sztuk plastycznych).
Życie kulturalne studentów koncentrowało się przede wszystkim w domach akademickich, więc rzesza dojeżdżających postanowiła stworzyć własne ośrodki, w ten sposób powstały w Bytomiu i w kilku innych miastach Regionalne Ośrodki Studenckie. W Bytomiu był nim Pyrlik, działający w latach 1967-1989. Nie był na Śląsku jedynym klubem studenckim, istniało tu bowiem około 50 klubów, to jednak jeden z pierwszych i niewątpliwie najbardziej aktywny.
20 wywiadów
Z trzech tytułowych podmiotów w świadomości Bytomian najbardziej utrwalił się Pyrlik, niesamowity klub, skupiający w pewnym okresie około 20 grup artystycznych (teatralnych, kabaretowych, literackich, muzycznych). Powszechnie znano też organizowany przez Pyrlik festiwal Mulimare (skrót: muzyka, literatura, malarstwo i reszta, 1966-1981), początkowo festiwal muzyczny, później interdyscyplinarny. Najmniej wiedziano o działającym w latach 1979-1986 teatrze Wiatyk, jednym z najważniejszych polskich teatrów alternatywnych, wielokrotnie nagradzanym na festiwalach i przeglądach teatralnych.
Autor podjął się niezwykle trudnego zadania: materiałów archiwalnych zachowało się niewiele (plakaty, programy; prowadzona skrupulatnie kronika zaginęła w niewyjaśnionych okolicznościach), oparł się przeto na dość skromnych informacjach prasowych, szczególnie na rozmowach z ludźmi, którzy tworzyli i działali w Pyrliku oraz z wieloma żyjącymi jeszcze aktorami Wiatyku (w sumie ponad 20 wywiadów). W efekcie powstała niezwykle ciekawa, barwnie napisana opowieść, dopełniona w aneksie o listy i wspomnienia osób związanych z Wiatykiem, przede wszystkim dotyczące założyciela teatru - Romana Czubaka.
Historia, czyli losy ludzi
Marcin Hałaś uważa, podobnie jak profesor Stanisław Sł. Nicieja, autor monumentalnej „Kresowej Atlantydy”, że historia to nie tylko wydarzenia, ale i losy pojedynczych jednostek. Stąd sylwetki ludzi związanych z Pyrlikiem, Wiatykiem i festiwalem Mulimare, a dziś rozrzuconych po całym świecie lub zmarłych, jak Adam Kaczorowski, marynarz, który zginął podczas wojny w Wietnamie czy samobójca Roman Czubak, twórca Wiatyku, jego reżyser, autor, aktor i kierownik artystyczny. Czubakowi poświęcił Hałaś znaczną część książki, jego podobizna widnieje też na okładce.
W słowie wstępnym autor zastrzega, że „nie jest [to] praca naukowa, a tym bardziej monografia. To raczej patchworkowa opowieść o czymś, co dla Bytomia i wielu Bytomian było, a może wciąż jest, bardzo ważne” (s. 9-10). W innym miejscu dodaje, że książka nie jest pracą historyczną, „raczej rodzajem literackiego reportażu z przeszłości” (s. 18). Powstała przeto pasjonująca, pięknie napisana opowieść, dopełniona ciekawym materiałem ilustracyjnym (fotografie wykonane przede wszystkim przez Dariusza Simkę, niestety, nie zawsze podpisane, co uniemożliwia identyfikację przedstawianych osób).
Staranne wydanie
Omawiana książka, jak zwykle w łódzkim Domu Wydawniczym Księży Młyn, została niezwykle starannie wydana (bardzo dobry papier i druk, ilustracje). Zdarzają się czasem drobne błędy (nb. przepisane z archiwalnych numerów „Życia Bytomskiego”), np. literówka zmieniająca znaczenie słowa: słynny program Piwnicy pod Baranami „Łaska imperatora” – tu jako „Laska…” (s. 78). I zabawna zmiana płci: mezzosopranistka bytomskiej opery Wacława Rann występuje w tekście jako Wacław Rann (s. 80).
Reasumując: książka Marcina Hałasia ukazuje w bogatej faktograficznie a zarazem atrakcyjnej formie nieznane szerzej kulturalne oblicze naszego miasta drugiej połowy lat sześćdziesiątych i dwóch kolejnych dekad.
Brak komentarza, Twój może być pierwszy.
Dodaj komentarz
Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu zyciebytomskie.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz