Zamknij

Diabeł z Rudy według Krzysztofa Karwata

Marcin Hałaś
Marcin Hałaś
10:00, 03.10.2026
Skomentuj Diabeł z Rudy według Krzysztofa Karwata

Karol Godula - chociaż poświęcono mu już kilkanaście książek - wciąż inspiruje pisarzy. Dowodem na to jest nowy dramat autorstwa Bytomianina Krzysztofa Karwata. "Godula albo Diabeł z Rudy" właśnie ukazał się drukiem w formie książkowej.

Nie było chyba na Śląsku osoby, która bardziej niż Godula działaby na wyobraźnię - tak sobie współczesnych, jak potomnych. Któż jak on najlepiej uosabia "American dream" - od zera do milionera. Tyle, że Godula to "Silesia dream" - od biednego mieszkańca wsi do bajecznie bogatego magnata przemysłowego.

Bohater wielu książek

Dość powiedzieć że Godula stał się bohaterem kilku książek beletrystycznych. Wspominał o nim w „Pokładzie Joanny” Gustaw Morcinek, poświęcone mu powieści stworzyli pisarze niemieccy Hans Nowak i Jerzy Zivier („Zink wird Gold” - „Cynk stał się złotem”, rok wyd. 1937) oraz współcześni polscy autorzy: Krzysztof Lewandowski („Karol Godula. Zostać milionerem”) i Krystian Gałuszka („Księga Raziela”), czy Jerzy Buczyński ("Godulowa saga). Niedawno kolejną powieść zatytułowaną "Karol Godula - Diabeł o duszy anioła czy Anioł w skórze diabła?” opublikowała amatorka Leokadia Kret.

Ale jak widać ciągle mało. Do tego pokaźnego już zbioru swoją cegiełkę postanowił dorzucić Bytomianin Krzysztof Karwat. Napisał on poświęconą Goduli sztukę teatralną.

Bytomianin zapatrzony w Śląsk

Karwat urodził się w Świętochłowicach, ale już prawie od 50 lat mieszka w naszym mieście, w roku 2014 został nawet wybrany Bytomianinem Roku. Jest poetą i publicystą, przez wiele lat pracował w śląskich mediach - m.in. tygodniku "Tak i Nie", "Dzienniku Zachodnim", miesięczniku "Śląsk" oraz kwartalniku "Fabryka Silesia", którego był redaktorem naczelnym w latach 2015-2018. Równocześnie pracował w teatrach - najpierw w Teatrze Śląskim w Katowicach, potem w chorzowskim Teatrze Rozrywki, gdzie przez wiele lat był konsultantem programowym i równocześnie prowadził comiesięczny cykl spotkań na Małej Scenie zatytułowany "Górny Śląsk - świat najmniejszy". Bo Śląsk i śląskość to jego specjalizacja - wydał m.in. zbiory felietonów zatytułowane "Ten przeklęty Śląsk oraz "Jak hanys z gorolem. Rozważania o Górnym Śląsku".

Teraz te doświadczenia - literackie i teatralne - Karwat postanowił połączyć w praktyce: napisał dramat poświęcony Karolowi Goduli. - Ta postać zawsze mnie interesowała - mówi Krzysztof Karwat. - W Polsce panuje kult bohaterów tragicznych, ginących w czasie wojen, romantycznych. A Karol Godula to postać pozytywistyczna. Własną pracą doszedł do wielkiego majątku. Jest w tej historii też wątek baśniowy, tyle że to się wydarzyło naprawdę. Chodzi o jego testament, w którym dziedziczką wielkiej fortuny uczynił obcą mu dziewczynkę - półsierotę wychowywaną przez służącą.

Historia na scenie

Do przygotowania scenariusza widowiska scenicznego o Goduli namawiał Karwata jego przyjaciel reżyser Henryk Adamek, który chciał je wystawić na scenie. - Na początku miała to być adaptacja, ale potem zdecydowałem, że napiszę własną autorską sztukę - mówi Karwat. Widowisko rozpoczyna się w roku i w miejscu śmierci Goduli - w 1848 we Wrocławiu. Godula cierpi na kamicę nerkową, ta choroba okaże się śmiertelna. Swojemu przyjacielowi i zaufanemu prawnikowi Maksymilianowi Schefflerowi przekazuje klucz do kufra, nakazując po śmierci spalić znajdujące się w środku dokumenty.

Scheffler znajduje w kufrze spisane przez Godulę wspomnienia zatytułowane "Diariusz mojego życia". Zamiast spalić zaczyna je... czytać. Ten zabieg pozwala autorowi sztuki w kolejnych odsłonach pokazać różne sceny z życia Karola. Poczynając od roku 1798 w Makoszowach, kiedy Godula ma 17 lat i jest wiejskim chłopcem uczącym się w szkole cystersów. Taką konstrukcją sztuki autor stworzył kolejną możliwość: na scenie pojawiają się wielkie postacie ówczesnego Śląska, które nasz region przemieniły w ośrodek nowoczesnego przemysłu: Karol Franciszek von Ballestrem, Franciszek Winckler, Karol Łazarz von Donnersmarck. W sztuce mamy więc swoistą paradę postaci ważnych dla historii XIX-wiecznego Śląska.

Kłopot z językiem

W sztuce postacie mówią literacką polszczyzną oraz gwarą śląską (w czasach Goduli nikt nie używał pojęcia "język śląski"). - Kiedy ktoś czyta dialogi spisane literacką polszczyzną, powinien mieć świadomość, że w rzeczywistości bohaterowie mówili wówczas po niemiecku - mówi Karwat. - Literacka polszczyzna wtedy na Śląsku nie funkcjonowała, może z wyjątkiem kazań w niektórych kościołach. Natomiast po śląsku grane są te sceny, kiedy na przykład Godula rozmawia z wieśniakami.

Karol Godula jest postacią historyczną, żył w czasach stosunkowo nieodległych, a mimo to wciąż nie znamy prawdy o wielu szczegółach z jego życia. I już zapewne jej nie poznamy, więc opowieść o Goduli miesza twardo udokumentowane fakty historyczne z legendą. Nie wiemy na przykład w jakich okolicznościach Godula został pobity (i oszpecony), nie wiemy czy rzeczywiście wskutek tej napaści został bezpłodny. No i nigdy nie poznamy rzeczywistej motywacji, dla których zdecydował się przekazać olbrzymi majątek obcej dziewczynce. Są choć i tacy, którzy twierdzą, że w rzeczywistości Joasia była jego nieślubną córką... Ba, nie wiemy nawet jak Godula wyglądał, bo nie dysponujemy żadnym jego wiarygodnym portretem.

Portret połowy stulecia

"Godula albo Diabeł z Rudy"  nie doczekał się jeszcze prapremiery scenicznej. Henryk Adamek miał plan wystawienia tej sztuki, ale pokrzyżowały go okoliczności pozaartystyczne. - To dramat przewidziany na dużą obsadę, właściwie musieliby w niej wystąpić wszyscy członkowie zespołu teatralnego, a jeszcze trzeba by doangażować statystów - mówi Krzysztof Karwat. - Tymczasem dzisiaj teatry wolą wystawiać przedstawienia mniejsze, dyrektorzy mówią, że 8 osób na scenie to już jest tłok. Nie wiem, czy w najbliższym czasie jakiś teatr podejmie się wystawienia mojego Goduli, dlatego zdecydowałem się opublikować tekst w formie książkowej.

Dramat Krzysztofa Karwata wydała Miejska Biblioteka Publiczna w Rudzie Śląskiej. Tekst sztuki poprzedza wstęp autorstwa Henryka Wańka. Pisze on m.in.: "W ramach, licząc z grubsza, dwóch godzin spektaklu, sztuka Godula albo Diabeł z Rudy pokazuje zdarzenia całej niemal połowy stulecia. A był to czas nader treściwy, można rzec, że rewolucyjny. Szczególnie dla Górnego Śląska".

Dalszy ciąg materiału pod wideo ↓

Co sądzisz na ten temat?

podoba mi się 0
nie podoba mi się 0
śmieszne 0
szokujące 0
przykre 0
wkurzające 0
facebookFacebook
twitter
wykopWykop
komentarzeKomentarze

komentarze (0)

Brak komentarza, Twój może być pierwszy.

Dodaj komentarz


Dodaj komentarz

🙂🤣😐🙄😮🙁😥😭
😠😡🤠👍👎❤️🔥💩 Zamknij

Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu zyciebytomskie.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz

0%