Kilkaset wystaw pod pieczą Romana Lewandowskiego

Roman Lewandowski jako kurator przygotował kilkaset wystaw sztuki współczesnej. Po latach pracy na Wybrzeżu i mieszkania w Krakowie powrócił do rodzinnego Bytomia. Wciąż pracuje nad nowymi książkami i jako pedagog na Akademii Sztuk Pięknych.

Historia twórczej aktywności Romana Lewandowskiego rozpoczęła się w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Bytomiu. Wcześniej był tylko epizod w... Miejskim Zarządzie Budynków Mieszkalnych, gdzie zaraz po ukończeniu liceum ogólnokształcącego zatrudnił się jako zaopatrzeniowiec. Ale już po roku przeniósł się do miejskiej biblioteki - w latach 80. XX wieku można było w niej pracować zaraz po maturze, jeśli zadeklarowało się gotowość uzupełnienia wykształcenia. Najpierw był szefem Filii w Łagiewnikach, a potem zmienił miejsce na Dział Literatury Dziecięcej w gmachu głównym przy placu Sobieskiego.

Zaczęło się w Rotundzie

Lewandowski był pomysłodawcą i organizatorem utworzenia tam Galerii Sztuki Dziecięcej Rotunda, później przekształconą w Galerię Rotunda. Tyle, że wówczas była to galeria z prawdziwego zdarzenia, prezentująca nie tylko okazjonalne wystawy o rozmaitej tematyce, ale cykliczne ekspozycje związane z myślą przewodnią i profilem miejsca. Rotunda stała się wówczas jednym z najbardziej aktywnych centrów kultury w Bytomiu. Lewandowski współpracował wówczas z Bytomską Orkiestrą Kameralną Camareta Impuls, organizując w Rotundzie koncerty muzyczne. Te wydarzenia zostały udokumentowane w wydawnictwie zatytułowanym "Manewry z Cameratą".

To jeszcze  nie wszystko. Wokół Rotundy Lewandowski zgromadził także grono utalentowanej literacko młodzieży. Wydawał tam dwa pisma literackie: "Silmarillion" dla dzieci oraz "Aves" dla młodzieży. Z tego z kolei narodziła się seria "Brulionów Avesu", czyli debiutanckich arkuszy poetyckich. Właśnie w Rotundzie swoją pierwszą wystawę miała Weronika Drozd - dziś znana jako fotografka Veroniq Zafon, która wówczas także publikowała wiersze w Avesie. Lewandowski był również redaktorem wydanych przez MBP "Recytacji z pamięci' - pierwszego zbiorku wierszy Grzegorza Olszańskiego, dzisiaj profesora Uniwersytetu Śląskiego i poety, mającego w dorobku kilka tomów poezji. Sam Roman Lewandowski również pisał wiersze - debiutował w tygodniku "Tak i Nie", a w czasach pracy w Rotundzie zredagował wspólnie z Andrzejem Kwaśniewskim książkę zatytułowaną "Bytom. Antologia twórczości literackiej 1945-1995".

W Kronice i na Wybrzeżu

Z Galerii Rotunda Lewandowski przeszedł do Galerii Kronika przy Rynku, gdzie został kierownikiem i kuratorem. Po 2 latach odszedł stamtąd, bo w Bytomiu znaleźli się urzędnicy od kultury, chcący urządzić Kronikę po swojemu, co w jakiś sposób im się udało. Co ciekawe, po latach Lewandowski znalazł się w Radzie Programowej Centrum Sztuki Współczesnej Kronika w Bytomiu, jednak po 3 sezonach zrezygnował z tej funkcji. - 

- Uznałem, że skoro nie identyfikuję się z programem działań Kroniki, to powinienem złożyć dymisję - mówi kurator. Być może ci, którzy zwolnili Lewandowskiego z bytomskiej Kroniki - wyświadczyli mu w ten sposób przysługę. Zaczął bowiem pracować w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a także na Wybrzeżu, gdzie przez prawie 15 lat był kuratorem Bałtyckiej Galerii Sztuki Współczesnej w Słupsku. W dorobku ma kilkaset przygotowanych wystaw, w tym m.in. w Niemczech, na Węgrzech i w Belgii. Był m.in. kuratorem wystawy na Biennale Sztuki w Liege, jako kurator współpracował z Lechem Majewskim - jedynym śląskim artystą, który miał indywidualną wystawę na Biennale w Wenecji. Równocześnie pracował naukowo, obronił doktorat i pisał o sztuce współczesnej - jest autorem ponad 250 tekstów opublikowanych w fachowych pismach. Zredagował kilka monografii, a w 2018 roku ukazała się jego książka zatytułowana "Efekt pasażu. Konfrontacje i negocjacje tożsamości we współczesnych praktykach artystycznych".

Powrót do Bytomia

Po latach mieszkania w Krakowie Roman Lewandowski powrócił do Bytomia. - To była bardzo dobra zmiana. Bytom w porównaniu z krakowską Nową Hutą ma same zalety - mówi Lewandowski. - Jest tu więcej zieleni, nieporównywalnie lepsze możliwości korzystania z placówek ochrony zdrowia, a odnoszę wrażenie, że także inni ludzie: bardziej solidni, życzliwi. Nie mówiąc już o takim aspekcie, że po sprzedaży 40-metrowego mieszkania w Nowej Hucie mogliśmy kupić 100-metrowe w Bytomiu.

Teoretycznie Roman Lewandowski jest już na emeryturze. Praktycznie - wciąż pracuje. Nadal jest adiunktem na katowickiej Akademii Sztuk Pięknych, pracuje także nad trzema nowymi książkami. Jest redaktorem wielkiej monografii Urszuli Brol - jednej z najciekawszych i najbardziej niedocenionych śląskich malarek. Dwie kolejne książki to jego autorskie prace: książka o mieście (nie konkretnym, ale o idei i praktyce miasta we współczesnym świecie) oraz... powieść, do pisania której powrócił po latach. Jej akcja dzieje się w 4 miastach: w Bytomiu, Kijowie, Lwowie i Stambule. -  To miejsca, w których przed laty bardzo często bywałem i tamte obserwacje chcę teraz wykorzystać w książce, opowiadając jakąś nową historię - mówi Lewandowski.