Portret miasta i jego mieszkańców zapisany w kadrach

"Bytom w kadrze 1949-1986" to tytuł albumu czarno-białych fotografii autorstwa Bronisława Tuziaka. Niemal wszystkie publikowane są "na papierze" po raz pierwszy, tworząc portret miasta i jego mieszkańców w drugiej połowie XX wieku.

Około 250 fotografii. Ich autorem nie jest zawodowy fotograf, ale amator i pasjonat, z wykształcenia ekonomista, wieloletni pracownik Metalzbytu Bronisław Tuziak (1921-1987). Uwielbiał fotografować i dokumentował życie Bytomia, w który mieszkał przez prawie 40 lat. Jego zdjęcia przetrwały na negatywach - to zbiór kilku tysięcy kadrów. Wśród nich np. dokumentacja wielkich kiedyś wydarzeń: wizyty w naszym mieście pierwszego człowieka w kosmosie Jurija Gagarina albo czterech pancernych, czyli aktorów grających główne role w tym popularnym wówczas serialu.

Coś więcej niż obrazy

Zdjęcia Bronisława Tuziaka przeleżały w negatywach kilkadziesiąt lat. Dopiero 10 lat temu Andrzej Tuziak - pisarz i menedżer kultury - zaczął porządkować i odkrywać dorobek swojego ojca. Skanował negatywy, zdjęcia publikował w mediach społecznościowych. Finałem tej pracy jest publikacja albumu. Książka została ukazała bez żadnych dotacji publicznych. Andrzej Tuziak pieniądze na publikację gromadził za pośrednictwem portalu Zrzutka.pl. Jego zbiórka jest tam wciąż aktywna według tych samych zasad - tzn. osoba wpłacająca 60 złotych otrzymuje w ramach podziękowania książkę.

Książkę otwiera krótki wstęp autorstwa Andrzeja Tuziaka, który przybliża sylwetkę swego ojca oraz pisze o metodzie "obróbki" negatywów i sposobie wyboru tych, które znalazły się w albumie: "Dokonując wyboru z kilku tysięcy zdjęć kierowałem się oczywiście własnymi kryteriami. Jako socjolog z wykształcenia, zauważyłem w nich coś więcej niż tylko obrazy miejsc, które bądź już nie istnieją, bądź wyglądają zupełnie inaczej".

Około 250 zdjęć

Album zawiera około 250 fotografii podzielonych na 2 działy: "Miasto i ludzie" oraz "Ludzie w mieście". Podpisy są bardzo oszczędne, ograniczają się do daty oraz miejsca wykonania zdjęcia. Niektóre z tych kadrów mają bardzo cenny walor dokumentacyjno-historyczny. Na przykład obrazy tzw. placu Kościuszki zaraz po wyburzeniu. Wydaje się, że porównywalny, a być może nawet większy zbiór archiwalnych zdjęć powojennego Bytomia (chociaż z krótszego okresu czasu) posiadał tylko wieloletni fotoreporter Życia Bytomskiego Maksymilian Fleischer. Niestety, ten zbiór ten po jego śmierci chyba uległ rozproszeniu.

I jeszcze jedna ważna rzecz: Bronisław Tuziak był amatorem, fotografem samoukiem, ale posiadał duży samorodny talent: był zarówno fotografikiem-dokumentalistą, jak i fotoreporterem. Potrafił np. sfotografować wypadek samochodowy na ulicy i związany z tym zgiełk, albo kibiców "obsiadujących" murki i parapety, żeby zobaczyć przejeżdżający przez Bytom Wyścig Pokoju. Jego zdjęcia dają dowód, że niedźwiedzie w ZOO w miejskim parku były jeszcze w 1967 roku, natomiast w roku 1956 trzymano tam także lwa.

Poczet Nieznanych Bytomian

Bronisław Tuziak pracował jako ekonomista w Metalzbycie, ale w późniejszym okresie jako fotograf wykonywał również tzw. fuchy dla bytomskiej PSS Społem. Stąd duży blok zdjęć sklepów - zarówno wewnątrz, jak i okolicznościowych wystaw. To również część zupełnie już zatartej historii miasta.

Tuziak miał również talent portrecisty, potrafił robić zdjęcia ludzi, przede wszystkim fotoreporterskie  - z zaskoczenia. To otwiera zupełnie inny aspekt książki. Kto rozpozna w sfotografowanych postaciach konkretne osoby: swoich dziadków, pradziadków, ciocie i wujków? Czy ktoś choć części bohaterów tych fotografii przywróci imiona i nazwiska, czy też pozostaną oni już na zawsze Nieznanymi Bytomianami uwiecznionymi na światłoczułej kliszy? Wielu z tych ludzi już dawno umarło, groby niektórych zapewne już przekopano i zlikwidowano, a teraz powracają ich postacie, twarze. Bo jak pisała Susan Sontag: "Stare fotografie są jak docierające do  nas światło dawno zgasłych gwiazd".