Zniknęły w ogniu jednej nocy. Po bytomskich synagogach nie ma już śladu

W nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku, na terenie należącego do III Rzeszy Bytomia, naziści przeprowadzili zmasowany pogrom ludności żydowskiej. Wydarzenia nazwane Nocą Kryształową - na terenie dzisiejszego Placu Grunwaldzkiego, miały miejsce dokładnie 88 lat temu.

Aż trudno uwierzyć, że bliskim sąsiedztwie Rynku, niespełna dziewięć dekad temu działały dwie synagogi. Duża i mała. Tuż obok siebie, na Friedrich Wilhelm Ring. Żydowskie domy modlitwy, oprócz nabożeństw organizowały także wspólne czytania Tory, rozmowy i uroczystości. Stanowiły więc swego rodzaju centrum życia lokalnej społeczności.

A Żydzi, w III Rzeszy, po dojściu do władzy Hitlera - nie mieli łatwo. Już w 1935 roku, rasistowskie ustawy norymberskie pozbawiły ich wielu praw. Stały się także podkładką do legalnych, systemowych prześladowań. Sytuacja, jeszcze trudniejsza stała się po wygaśnięciu konwencji genewskiej (15 lipca 1937 roku), która zapewniała przynajmniej częściową ochronę mniejszościom żydowskim niemieckiej części Górnego Śląska. Najgorsze chwile w ujęciu bytomskiej historii, społeczność przeżyła dokładnie 88 lat temu.

Nocą, z 9 na 10 listopada 1938 roku, Oddziały Szturmowe NSDAP podpaliły Nową i Małą Synagogę przy dzisiejszym Placu Grunwaldzkim. W zorganizowanych działaniach pogromu ludności żydowskiej brali udział także członkowie SS, Hitlerjugend czy agenci Gestapo.

Sygnał do rozpoczęcia akcji, dowództwo SA i SS odebrało prosto z Berlina. Rozkazy związane z brakiem możliwości podjęcia interwencji otrzymała cywilna policja. Podobnie straż pożarna, która miała jedynie pilnować, by ogień nie strawił innych, niemieckich budynków.

Płonące świątynie, listopadowej nocy, na kolanach oglądali sprowadzeni do miejsca zdarzenia Żydzi. Gdy po synagogach nie zostało już zbyt wiele, bojówkarze rozpoczęli plądrowanie miasta. Zgodnie z rozkazem - mieli niszczyć wszystko to, co żydowskie. Dotarli do kilkudziesięciu sklepów, a także licznych mieszkań.

Nad ranem, 10 listopada Gestapo zaczęło zatrzymywać bytomskich Żydów, blisko 800 osób. Część mężczyzn, po selekcji została wywieziona prosto do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie.

Noc Kryształowa, swoją nazwę zawdzięcza tysiącom odłamków szkła, pozostałych po spalonych świątyniach i splądrowanych przedsiębiorstwach żydowskich.

Pamięć tragicznych wydarzeń upamiętniają m.in. zbiory Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Z kolei przy Placu Grunwaldzkim, w miejscu synagogi - jest tablica pamiątkowa, która informuje:

W TYM MIEJSCU STAŁA WYBUDOWANA W 1869 ROKU SYNAGOGA BĘDĄCA ŚWIADECTWEM WIELOWIEKOWEGO POKOJOWEGO WSPÓŁISTNIENIA WSPÓLNOTY ŻYDOWSKIEJ W HISTORII MIASTA. ZOSTAŁA ZBURZONA PRZEZ NIEMIECKICH NAZISTÓW W NOC KRYSZTAŁOWĄ 9/10 LISTOPADA 1938 ROKU.