To wielka praca – w kolejnych tomach „Kresowej Atlantydy” prof. Stanisław Sławomir Nicieja, przez cztery kadencje rektor Uniwersytetu Opolskiego, przedstawia historię i mitologię miast kresowych, które w wyniku II wojny światowej zostały odłączone od Polski. Za wschodnią granicą zostało wówczas około 200 miast – tych największych, jak Lwów, Wilno czy Tarnopol oraz znacznie mniejszych, których nazwy współczesnemu Polakowi często niewiele już mówią. W 9. tomie prof. Nicieja jako główne miasto prezentuje Krzemieniec, opisuje także Kisielin, Śniatyn, Załucze, Pików, Marynki, Aleksandrówkę.

To miasta leżące na Wołyniu i Nicieja podkreśla, że nad książką pracował wówczas, kiedy Wojciech Smarzowski kręcił film „Wołyń”. I równocześnie – chciał pokazać inny Wołyń niż ten z filmu Smarzowskiego. Jak sam deklaruje: „Akcja filmu Smarzowskiego dzieje się w jakimś skansenie, gdzie nie ma ani jednego murowanego domu, bieda wygląda z każdego kąta. Taki Wołyń też był. Ale rzecz w tym, że nie tylko taki. Mam w dyspozycji tysiące zdjęć z Wołynia, na których są zadbane murowane dwory, pałace, budynki szkół, barokowe kościoły, cerkwie i synagogi. Ludzie dobrze ubrani, szczęśliwi. Domy z werandami porosłymi winnym bluszczem. I taki Wołyń pokazuję w mojej Kresowej Atlantydzie.” Na przykład Krzemieniec – w których istniało słynne liceum nazywane „wołyńskimi Atenami”. Jego założyciel Tadeusz Czacki „ściągnął” tam jako nauczycieli i ks. Hugona Kołłątaja, i Joachima Lelewela z Wilna.

W książce nie zabrakło bytomskich akcentów. Prof. Nicieja opisuje postać słynnego artysty malarza prof. Bolesława Stawińskiego, który lata wojny spędził w Krzemieńcu. Natomiast od 1945 roku do śmierci mieszkał w Bytomiu. Jest też fotografia Danuty Skalskiej i słowo o reaktywowanej przez nią na Śląsku radiowej „Lwowskiej Fali”. A na okładce namalowany w 1904 roku w Kołomyi obraz olejny Karola Heimrotha „Hucułka na koniu”. Nicieja kupił go jesienią na bytomskim jarmarku staroci w Szombierkach – sprzedawca nie wiedział, kto namalował obraz, a tym bardziej kim był autor.

Obecnie prof. Stanisław Sławomir Nicieja pracuje nad 10. tomem swojej monografii. Jak widać, Kresy to niekończąca się opowieść.